गिजाको रिसेसन के हो?

गिजाको रिसेसन धेरै प्रभावकारी कारकहरूको परिणाम हुन सक्छ। पातलो किसिमको गिजा भएका व्यक्तिहरूमा सामान्यतया यसको सम्भावना बढी हुन्छ। यसबाहेक व्यवहारसम्बन्धी थुप्रै कारकहरूले निर्णायक भूमिका खेल्छन्। उदाहरणका लागि ब्रसले बारम्बार घस्नु वा पियर्सिङ लगाउनुले चोट पुर्याउँछ, जसले निको हुने क्रममा गिजाको किनारा खुम्चाउन सक्छ।

अन्य कारणहरूमा दाँतलाई बाहिरतर्फ सार्ने अर्थोडन्टिक उपचारहरू पर्छन्। यस क्रममा दाँतलाई बाहिरपट्टि थाम्ने संरचना खिइन सक्छ र त्यसमाथिको गिजा पातलो हुन सक्छ। त्यसैगरी धूम्रपान र स्नसको सेवन पनि निर्णायक प्रभावकारी कारक हुन्, किनभने सुर्ती सेवनले गिजाको प्रतिरोध क्षमता घटाउँछ।

उमेर बढ्दै जाँदा गिजाको रिसेसन हुने दर पनि बढ्छ। ५० प्रतिशतभन्दा बढी वयस्क जनसंख्यामा गिजाको रिसेसन देखिन्छ।

दाँतको क्राउन इनामेलले ढाकिएको हुन्छ। यसको तल डेन्टिन र त्यसको पनि तल दाँतको स्नायु (पल्प) हुन्छ। सही अर्थमा भन्नुपर्दा, पल्पमा स्नायु, रक्तनलीहरू र संयोजी तन्तु (कनेक्टिभ टिस्यु) हुन्छन्। इनामेलमा स्नायु नहुने भएकाले यसमा कुनै संवेदना हुँदैन, तर यसको मुनिको डेन्टिनमा स्नायु फाइबरहरू पुगेका हुन्छन्। त्यसैले दाँतको जराको सतह पनि दुखाइप्रति संवेदनशील हुन्छ।

डेन्टिन जराको मुख्य भाग हो। जरा थप रूपमा एउटा कडा तह, अर्थात् सिमेन्टम (जराको सिमेन्ट) ले ढाकिएको हुन्छ। दाँत आफ्नो जराको पूरै सतहमा एङ्करिङ फाइबरहरू (पेरियोडोन्टल लिगामेन्ट) द्वारा बङ्गाराको हड्डीमा अडिएको हुन्छ। यी फाइबरहरू एकातिर जराको डेन्टिनमा र अर्कोतिर बङ्गाराको हड्डीमा बाँधिएका हुन्छन्।

दाँतको जरा क्राउनभन्दा लामो हुन्छ। विशेष गरी माथिल्लो बङ्गाराका कुकुर दाँतहरूका जराहरू प्रायः धेरै लामा हुन्छन्।

सामान्यतया गिजाको रिसेसन भन्नाले दाँतहरूको बाहिरी भागमा गिजा पछि हट्नुलाई जनाउँछ। यस्तो अवस्थामा प्रभावित व्यक्तिहरूलाई थपमा पायरिया भएको हुँदैन।

तर बढिसकेको अवस्थाको पायरियाले पनि गिजाको किनारा पछि हट्ने बनाउन सक्छ। दन्त क्लिनिकमा गरिने परीक्षणले मात्र प्रभावित व्यक्तिहरूलाई उनीहरूको गिजा पछि हट्नुको कारण के हो भन्ने स्पष्ट पार्छ।

यसबाहेक, पायरियाको उपचारपछि पनि गिजा पछि हटेको देखिन्छ। तर यस्तो अवस्थामा यो चाहिएकै कुरा हो, किनभने गिजाको किनारा खुम्चिँदा अनावश्यक गिजाका पकेटहरू घटाउन सकिन्छ।

गिजाको किनाराको सुजन (जिन्जिभाइटिस) को परिणामस्वरूप एङ्करिङ फाइबर र बङ्गाराको हड्डीको क्षति हुन सक्छ। स्वस्थ फाइबरको सट्टा दाँतको छेउमा गिजाको पकेट (खाली ठाउँ) बन्छ। त्यहाँ रहेको जराको सतह ब्याक्टेरियाको लेउ (प्लाक) र टार्टर (कडा फोहोर) ले ढाकिएको हुन्छ।

एङ्करिङ फाइबर र बङ्गाराको हड्डी नष्ट हुँदा दाँत हल्लिन सक्छ। यदि रोग पत्ता लागेन र उपचार गरिएन भने क्षति यति बढ्न सक्छ कि दाँतहरू चपाउन काम नलाग्ने भई निकाल्नुपर्ने हुन सक्छ।

करिब ४० प्रतिशत मानिस पायरियाबाट पीडित छन्। वयस्कहरूमा आज हुने दाँतको क्षतिको करिब ७०% कारण पायरिया नै भएको अनुमान गरिएको छ।

पायरियाका कारणहरू, परिणामहरू, निदान, उपचार र रोकथामका बारेमा थप जानकारी यहाँ पाउनुहोस्: www.periodontal-health.com।