धेरै सोधिने प्रश्नहरू

यदि तपाईंको गिजा पछि हट्दैछ भने दुई अवस्थाहरूलाई विचार गर्न सकिन्छ:

एकातिर, बढिसकेको अवस्थाको पायरियाले गिजाको किनारा पछि हट्ने बनाउन सक्छ। पायरिया आफैंमा ब्याक्टेरियाको लेउका कारण हुने सुजनसम्बन्धी रोग हो। यदि पायरियाको उपचार गरिएन भने गिजाको किनारामुनि दाँतलाई थाम्ने संरचना खिइने क्रम जारी रहन्छ। पायरियामा दाँतलाई थाम्ने संरचना सुरुमा खिइएको देखिँदैन। पायरिया अझ बढेपछि मात्र गिजाको किनारा पछि हट्छ र तपाईंले यसलाई गिजा पछि हटेको रूपमा थाहा पाउन सक्नुहुन्छ, किनभने यस क्रममा दाँतका जराका सतहहरू पनि खुला भई देखिन थाल्छन्।

अर्कोतिर, गिजा पछि हट्ने हरेक समस्या पायरियाका कारण भएको हुँदैन। त्यसैले तपाईंलाई गिजाको रिसेसन भएको हुन सक्छ। यो उदाहरणका लागि अत्यधिक जोडले दाँत माझ्नाले भएको हुन सक्छ। धेरै बल लगाउँदा ब्रसले गिजाको किनारामा बारम्बार चोट पुर्याउँछ। हरेक पटक निको हुँदा यो अलिअलि गर्दै पछि हट्छ र अन्ततः मुनिको दाँतको जरा खुला हुन्छ। तपाईंले मुख सरसफाइको तरिका बदलेर कम बल लगाएर दाँत सफा गर्नुभयो भने पनि गिजाको रिसेसन कायमै रहन्छ र गिजाको किनारा फेरि आफ्नो पुरानो ठाउँमा फर्केर बढ्दैन।

अन्ततः दन्त क्लिनिकमा गरिने परीक्षणले मात्र तपाईंलाई सही उत्तर दिन सक्छ।

हरेक गिजाको रिसेसनको उपचार गर्नुपर्दैन। पायरिया नभएका व्यक्तिहरूमा वार्षिक दन्त जाँचमा चाँडै पत्ता लागेमा मुख सरसफाइलाई सोहीअनुसार सच्याउन र सुधार्न सकिन्छ। यसो गर्दा गिजाको किनारा आफ्नो रिसेसनसहित त्यस्तै रहन्छ, तर यसमा थप नयाँ प्रभावहरू (जस्तै ब्रसले घस्ने) पर्दैनन्।

चिसो खानेकुरा वा पेय पदार्थ सेवन गर्दा समस्या हुने व्यक्तिहरूमा खानपानमा उपयुक्त परिवर्तन र फ्लोराइड जेलको नियमित प्रयोगले समस्या केही कम गर्न मद्दत गर्न सक्छ।

समस्या लगातार रहिरहेमा वा रूप (सौन्दर्य) अप्ठ्यारो लागेमा शल्यक्रियाद्वारा उपचार गर्ने विचार गर्न सकिन्छ। यसमा प्रभावित दाँतहरूको गिजाको किनारालाई फेरि आफ्नो पुरानो ठाउँमा ल्याइन्छ।

यसबाहेक, दाँतको कडा भाग पनि खिइएका खुला दाँतका घाँटीहरूलाई फिलिङ सामग्रीले फेरि भर्ने विचार गर्न सकिन्छ।

अन्ततः दन्त क्लिनिकमा गरिने परीक्षण र आवश्यक परे पेरियोडोन्टोलोजी विशेषज्ञसँगको परामर्शले मात्र तपाईंलाई सही उत्तर दिन सक्छ।

प्रायः मानिसहरूले आफ्नो गिजाको रिसेसन आफैं पत्ता लगाउँदैनन्। ५० प्रतिशतभन्दा बढी वयस्कहरूमा कम्तीमा एउटा दाँतमा गिजाको रिसेसन देखिन्छ। तीमध्ये धेरैजसो प्रभावित दाँतहरूमा कुनै समस्या हुँदैन।

उदाहरणका लागि घरमा ऐनामा रिसेसन देखिँदैन भने दन्त क्लिनिकमा गरिने परीक्षणले यो छ कि छैन भन्ने स्पष्ट पार्न सक्छ।

प्रभावित व्यक्तिहरूका लागि आफ्नो गिजाको रिसेसन कहाँ छ भन्ने थाहा हुनु महत्त्वपूर्ण छ, ताकि त्यहाँ थप क्षति हुनबाट रोक्न सकियोस्। शल्यक्रियाद्वारा उपचार नगरिएको गिजाको रिसेसन जीवनभर कायमै रहने भएकाले विशेष गरी बुढेसकालमा खुला दाँतका घाँटीहरूमा अनावश्यक जराको क्यारिजको सफल रोकथाममा ध्यान दिनुपर्छ।

पहिलो कुराकानीमा दन्त चिकित्सकले तपाईं कुनै जोखिम कारकहरूको सम्पर्कमा हुनुहुन्छ कि हुनुहुन्न भनेर पत्ता लगाउँछन्। गिजाको रिसेसनका ज्ञात जोखिम कारकहरू यी हुन्: ब्रसले दाँत माझ्ने गलत तरिका, पातलो गिजा, अर्थोडन्टिक उपचार, धूम्रपान, धुवाँरहित सुर्ती (स्नस) वा पियर्सिङ।

यसपछि दन्त चिकित्सक वा दन्त स्वास्थ्यकर्मीले केही मिनेट मात्र लाग्ने छोटो पेरियोडोन्टल परीक्षण गर्छन्। गिजा जाँच्ने प्रोब (पेरियोडोन्टल प्रोब) ले छानिएका ठाउँहरूमा गिजाको किनारामा प्रोब कति गहिरोसम्म जान्छ भन्ने कुरा बिस्तारै र मिलिमिटरसम्म सटीक रूपमा नापिन्छ। गिजाका किनाराहरू नाप्न र बङ्गाराको हड्डीको स्थान पत्ता लगाउन पेरियोडोन्टल प्रोबले मिलिमिटरसम्म सटीक रूपमा गरिने क्लिनिकल प्रोबिङ गिजाको रिसेसनको निदानका लागि अपरिहार्य छ।

यो छोटो परीक्षणपछि दाँतलाई थाम्ने संरचना खिइएको संकेत भेटिएमा मात्र थप जाँचहरू गरिन्छन्। यी जाँचहरूमा पेरियोडोन्टल चार्ट र थप एक्स-रेहरू समावेश हुन्छन्।

यदि गिजाको रिसेसन धेरै बढिसकेको छैन भने शल्यक्रियाद्वारा पहिलेको अवस्था फर्काउन सकिन्छ।

गिजाको रिसेसनलाई चार फरक गम्भीरताका तहमा वर्गीकरण गरिन्छ। तर गम्भीरताको तहअनुसार उपचारका सीमित विकल्पहरू मात्र उपलब्ध हुन्छन्।

गिजाको किनारा पछि हट्दै चल्ने (हल्लिने) मुखको श्लेष्म झिल्लीसम्म नपुगेको अवस्थामा साधारण रिसेसन मानिन्छ। दोस्रो तहमा रिसेसन चल्ने श्लेष्म झिल्लीभित्रसम्म पुगिसकेको हुन्छ। यी दुवै अवस्थामा शल्यक्रियाद्वारा गिजाको किनारा सच्याउन सम्भव हुन्छ।

तह ३ र ४ मा दाँतहरूबीचको बङ्गाराको हड्डी पनि खिइसकेको हुने भएकाले त्यहाँ भएको गिजाको रिसेसनलाई शल्यक्रियात्मक उपायहरूबाट पनि पूर्ण रूपमा सच्याउन सकिँदैन।

गिजाको उपचारपछि धेरै वर्षसम्म दीर्घकालीन सफलता तब मात्र सुनिश्चित हुन्छ, जब बिरामीहरूले घरमा उत्तम मुख सरसफाइ गर्छन् र यसरी हरेक दिन गिजाको रिसेसन बन्न वा नयाँ ब्याक्टेरियाको लेउका कारण आफ्नो गिजामा सुजन हुन दिँदैनन्।

उत्तम दीर्घकालीन सफलताका लागि दन्त स्वास्थ्यकर्मी वा प्रोफिल्याक्सिस सहायककहाँ निरन्तर व्यावसायिक दीर्घकालीन हेरचाह पनि महत्त्वपूर्ण छ, ताकि फेरि देखिन सक्ने समस्याहरू समयमै पत्ता लगाएर समाधान गर्न सकियोस्।

गिजाको उपचारपछि धेरै वर्षसम्म दीर्घकालीन सफलता तब मात्र सुनिश्चित हुन्छ, जब बिरामीहरूले घरमा उत्तम मुख सरसफाइ गर्छन् र यसरी हरेक दिन गिजाको रिसेसन बन्न वा नयाँ ब्याक्टेरियाको लेउका कारण आफ्नो गिजामा सुजन हुन दिँदैनन्।

उत्तम दीर्घकालीन सफलताका लागि दन्त स्वास्थ्यकर्मी वा प्रोफिल्याक्सिस सहायककहाँ निरन्तर व्यावसायिक दीर्घकालीन हेरचाह पनि महत्त्वपूर्ण छ, ताकि फेरि देखिन सक्ने समस्याहरू समयमै पत्ता लगाएर समाधान गर्न सकियोस्।

गिजाको रिसेसनलाई प्रायः पायरिया ठानेर अलमल गरिन्छ, किनभने दुवै अवस्थामा दाँतहरू सामान्यभन्दा लामा देखिन्छन्, तर यी दुईबीच केही महत्त्वपूर्ण भिन्नताहरू छन्, जसमा ध्यान दिनुपर्छ:

एकातिर, गिजाको रिसेसन भन्नाले दाँतहरूको बाहिरी भागमा गिजा पछि हट्नुलाई जनाउँछ, जुन प्रायः खाली आँखाले नै देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा प्रभावित व्यक्तिहरूलाई थपमा पायरिया भएको हुँदैन।

अर्कोतिर, पायरिया अर्थात् दाँतलाई थाम्ने संरचनाको सुजनले पनि बढिसकेको अवस्थामा गिजाको किनारा पछि हट्ने बनाउन सक्छ। दन्त क्लिनिकमा गरिने परीक्षणले मात्र प्रभावित व्यक्तिहरूलाई उनीहरूको गिजा पछि हट्नुको कारण के हो भन्ने स्पष्ट पार्छ।

यसबाहेक, पायरियाको उपचारपछि गिजा दाँतहरूको बाहिरी भागमा मात्र होइन, सम्पूर्ण दाँतको वरिपरि पछि हटेको देखिन्छ। तर यस्तो अवस्थामा यो चाहिएकै कुरा हो, किनभने गिजाको किनारा खुम्चिँदा अनावश्यक गिजाका पकेटहरू घटाउन सकिन्छ।