गिजाको रिसेसनका कारणहरू

प्रायः समयको अभाव वा तनावका कारण मानिसहरूलाई मुख सरसफाइको गलत तरिकाको बानी पर्छ। ब्रसलाई घस्ने गरी चलाउँदा ब्रसका रौंका टुप्पाहरू सधैं गिजाको किनाराको एउटै ठाउँबाट बारम्बार गुज्रन्छन्। यस क्रममा बलको प्रभावले गिजामा चोट लाग्छ। घाउ निको हुँदा गिजाको किनारा पछि हट्छ।

गिजाको रिसेसनबाट बच्न मुख सरसफाइको तरिकालाई सुधार्नुपर्छ र आवश्यक परे सच्याउनुपर्छ। त्यसैगरी दन्त क्लिनिकमा नियमित जाँच गराउँदा गिजाको रिसेसनका सम्भावित संकेतहरू चाँडै पत्ता लगाउन मद्दत पुग्छ।

कडा रौं भएका ब्रस प्रयोग गर्दा पनि गिजाको रिसेसन हुने जोखिम बढ्छ। यसैकारण मध्यम कडा वा नरम रौं भएको ब्रसको सिफारिस गर्न सकिन्छ।

पातलो किसिमको गिजा भएका व्यक्तिहरूमा बाक्लो किसिमको गिजा भएकाहरूको तुलनामा सामान्यतया गिजाको रिसेसन हुने सम्भावना बढी हुन्छ। गिजाको किसिम मुख्यतया आनुवंशिक रूपमा निर्धारित हुन्छ। त्यसैले विशेष गरी पातलो गिजा भएका व्यक्तिहरूले घरमा गरिने मुख सरसफाइलाई सुधार्नमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।

दन्त जाँचका क्रममा गिजाको मोटाइ पत्ता लगाउन सकिन्छ। विशेष गरी अर्थोडन्टिक उपचार (दाँत मिलाउने उपचार) सुरु गर्नुअघि गिजाको रिसेसन हुने जोखिमको मूल्याङ्कन गरिनुपर्छ।

अर्थोडन्टिक उपचार निकाल्न मिल्ने उपकरण (दाँतको प्लेट) वा स्थायी रूपमा टाँसिने उपकरण (ब्र्याकेट) द्वारा गर्न सकिन्छ। विशेष गरी स्थायी उपकरण प्रयोग गर्दा गिजाको रिसेसन हुने जोखिम बढी हुन्छ।

अर्थोडन्टिक उपचार गराउने करिब २० प्रतिशत वयस्कहरूमा गिजाको रिसेसन देखिन्छ। १६ वर्षभन्दा कम उमेरका किशोरकिशोरीहरूमा भने दाँतको स्थिति सुधार्ने उपचार सकिएपछि गिजाको रिसेसन निकै कम देखिन्छ।

गिजाको रिसेसन अर्थोडन्टिक उपचारको क्रममा र उपचार सकिएको धेरै वर्षपछि पनि देखा पर्न सक्छ।

चुरोट पिउनाले सम्पूर्ण मानव शरीरमा विभिन्न नकारात्मक असरहरू देखिन्छन्। समग्र आयु घटाउनुका साथै धूम्रपान गर्नेहरूमा मुखको श्लेष्म झिल्लीमा परिवर्तनहरू, मुखको क्यान्सरसम्म, उल्लेखनीय रूपमा बढी देखिन्छन्।

दिनमा २० भन्दा बढी चुरोट पिउनेहरूमा धूम्रपान नगर्नेहरूको तुलनामा गिजाको रिसेसन स्पष्ट रूपमा बढी देखिन्छ। प्रतिरोध क्षमता घटेका कारण धूम्रपान गर्नेहरूको गिजाको किनारा पनि बढी संवेदनशील हुन्छ, उदाहरणका लागि ब्रसका रौंको यान्त्रिक प्रभावप्रति।

धूम्रपान गर्नेहरूमा सामान्यतया गिजामा रक्तसञ्चार कम हुने भएकाले त्यहाँ कुनै शल्यक्रियात्मक उपचार गरिनु हुँदैन। सफलतापूर्वक धूम्रपान छोडेपछि मात्र, आवश्यक भएमा, खुला भएका जराका सतहहरूलाई शल्यक्रियाद्वारा ढाक्ने उपचार सुरु गर्न सकिन्छ।

सुँघ्ने सुर्ती (नस) बाहेक, चपाउने सुर्ती धुवाँरहित सुर्ती सेवनको सबैभन्दा सामान्य रूप हो। चपाउने सुर्तीलाई खुला रूपमा वा साना पोकामा प्याक गरेर माथिल्लो ओठमुनि राखिन्छ र यसरी यो मुखको श्लेष्म झिल्लीको सम्पर्कमा आउँछ। यस क्रममा सुर्तीले निकोटिनका साथै विषालु पदार्थहरू पनि छोड्छ, जुन क्यान्सर गराउने पनि हुन सक्छन्।

निकोटिनको प्रभावले नै चपाउने सुर्तीको लत लगाउने असर देखिन्छ। यसरी सेवन गर्नेहरू यसमा निर्भर बन्छन्।

चपाउने सुर्तीले मुखको श्लेष्म झिल्लीमा जलन (इरिटेसन) र गिजाको रिसेसन गराउँछ। चपाउने सुर्ती छोडेपछि जलन फेरि हराउन सक्छ। तर सेवन छोडेपछि पनि गिजाको रिसेसन कायमै रहन्छ, त्यसैले आवश्यक परे यसको शल्यक्रियाद्वारा उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ।

पियर्सिङसँग बारम्बार खेल्नु एउटा यस्तो बानी हो, जसले दाँत र गिजालाई हानि पुर्याउन सक्छ। पियर्सिङ लगाउने करिब ८० प्रतिशत व्यक्तिहरूमा सम्पर्क हुने सम्बन्धित ठाउँहरूमा दाँतको कडा भाग नै खिइएको देखिन्छ, र २५% अवस्थामा गिजाको रिसेसन पनि देखिन्छ।

पियर्सिङ हटाएपछि पनि सम्बन्धित गिजाको रिसेसन कायमै रहन्छ, त्यसैले परिस्थितिअनुसार यसको शल्यक्रियाद्वारा उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ।

पायरियाको उपचारपछि सामान्यतया गिजा पछि हटेको देखिन्छ। तर पायरियाको उपचारमा यो चाहिएकै कुरा हो, किनभने गिजाको किनारा खुम्चिँदा अनावश्यक गिजाका पकेटहरू निको हुन सक्छन्।

पायरिया नभएका व्यक्तिहरूमा हुने गिजाको रिसेसनको विपरीत, गिजा निको हुने क्रममा भएको यो खुम्चाइलाई फेरि पहिलेको अवस्थामा फर्काउन सकिँदैन।